حقوق اقتصاد بین الملل و توسعه

دکتر موسايي با بيان اينكه جنگل‏هاي شمال، يكي از زيباترين مناطق جنگلي جهان است و اين جنگل‏ها بعضاً بازمانده از دوران سوم زمين‏شناسي مي باشند میگوید: كوهستانهاي آن زماني محل انواع گياهان و جانوران بوده، به گونه‏اي كه هنوز هم آثار تنوع گسترده آنها مشاهده مي‏شود. تنوع آب و هوايي زمينه بسيار مناسبي براي جذب گردشگران از سراسر جهان است.

4. جاذبه هاي فراواني گردشگري  

ایشان با اشاره به اينكه از نظر تنوع و تعداد آثار تاريخي و تنوع آن، ايران در شمار 10 كشور نخست دنيا است میگویند: طول قنات‏هاي ايران به اندازه مسافت زمين تا كره ماه يا معادل 6/7 دور گرد خط استوا است و ديوار چين با آن همه شهرت، يك هفتم اين مقدار طول را دارد .

 
اين اقتصاددان محترم خاطرنشان میکند: مجموعه اين مزايا، خود حكايت از پتانسيل بالاي اين سرزمين براي رشد صنعت گردشگري از يك سو و همچنين پرورش و رشد انواع محصولات كشاورزي در تمام فصول دارند.

5. ديگر فرصتهاي اقتصادي ايران

ایشان در تبيين فرصتهاي اقتصاد ايران به طرح برخي نكات میپردازد كه از جمله آنها مي توان به :

• اقبال عمومي و توجه به شعارهاي اجتماعي نظير عدالت اجتماعي،
• امكان اجراي سياست‏هاي اصل 44 و واگذاري فعاليت‏ها به مردم،
• رشد بي‏سابقه تعداد دانشجو و مراكز علمي و آموزشي در كشور و همچنين تربيت حجم قابل توجهي از كارشناسان و صاحب‏نظران در امور اجتماعي و امكان استفاده از آنها در حل مسائل و مشكلات اشاره كرد.

ایشان می افزاید که :

·         افزايش قيمت نفت و امكان استفاده از اين ظرفيت براي رشد و توسعه كشور،

·         مخالفت اروپا و چين و روسيه با تك قطبي شدن جهان و امكان استفاده كشور از تضادهاي دروني آنها براي انتقال تكنولوژي به داخل،

·         پذيرش ايران به عنوان عضو ناظر در WTO و امكان استفاده از اين ظرفيت‏ براي الحاق به اين سازمان جهاني(۱) براي حضور در بازارهاي جهاني و استفاده از مزيت‏ها

·         طرح مباحث ايراني در سطح منطقه و جهان و شناخت آنها از ايران و امكانات و ظرفيت‏هاي آن و امكان دستيابي به بازار منطقه پس از تحولات عراق و نيز امكان حضور موثرتر در بازار كشور عراق، از همين جمله است.

 
عضو محترم هيأت علمي دانشگاه معتقد است: وجود مشكلات حل نشده آمريكا و قدرت‏هاي جهاني در منطقه در عين حالي كه يك تهديد است يك فرصت نيز محسوب مي‏شود و ما مي‏توانيم از اين وضعيت به نفع منافع ملي خود بهره‏گيري كنيم .

 
ایشان همچنين خاطر نشان میکنند: اين كشور از لحاظ نيروي انساني هم يكي از با استعدادترين نيروي انساني را در دنيا دارد، از لحاظ هوش، از متوسط هوش جهاني اگر بالاتر نباشند كمتر نيستند؛ نمونه آن درخشش آنها در المپيادها، دانشگاههاي داخلي و خارج از كشور است كه گاه‏گاهي درباره آن از رسانه‏ها مي‏شنويم .

6. نقاط قوت اقتصادي ايران

دکتر موسايي در تشريح نقاط قوت اقتصاد ايران معتقد به موارد زیر هستند:

·         وجود منابع سرشار نفت و گاز در كشور،

·         داشتن مزيت نسبي صنايع وابسته به نفت در كشور،

·         وجود نيروي كار نسبتاً ارزان،

·         وجود طبقه تحصيل كرده جديد و رشد سواد و دانش عمومي،

·         تمايل شديد جامعه به رشد و تحول و پيشرفت،

·         ميراث فرهنگي غني از گذشته،

·         وجود عناصر متعدد و مساعد براي توسعه در تعاليم ديني و امكان احياي آنها،

·         گسترش كمي دانشگاه ها و مراكز علمي و فرهنگي،

·          جوان بودن جمعيت.

·         امكان استفاده از پتانسيل زنان در كمك به رشد توسعه،

·         وجود سرمايه اجتماعي به معناي قديم در بافت‏هاي قديمي شهرها و در روستاها و عشاير،

·         تنوع آب و هوايي كشور و امكان توليد محصولات كشاورزي متنوع براي مصرف داخلي و صادرات،

·         رشد قيمت نفت و انرژي،

·         عزم دولت براي اجرايي كردن اصل 44 و امكان جلب مشاركت مردم.

7. نقاط ضعف اقتصادي ايران

ايران؛ كشور متمدن ولي توسعه نيافته

عضو محترم هيأت علمي دانشگاه معتقدند: ایران كشوري با تمدني بيش از چهار هزار سال سابقه با اين همه امكانات و پتانسيل در جرگه كشورهاي توسعه نيافته است.

ایشان با بيان اينكه فقر مطلق و نسبي در ايران بالاست می افزایند: آنچه به این مساله منجر شده است، ريشه در توزيع نامناسب درآمدها دارد كه به طور نسبي اين فقر به احتمال زياد بيش از 50 درصد از افراد جامعه را در بر مي‏گيرد.(۲)

8. بالا بودن نرخ تورم و بيكاري

دکتر موسايي خاطرنشان میکنند:

·         نرخ تورم حدود 17 درصد اعلام شده و در طي چهار دهه اخير هميشه به طور متوسط دو رقمي بوده و متوسط نرخ آن حدود 20 درصد بوده است.

·         تورم 20 درصد به معناي اين است كه روز به روز اغنيا غني‏تر و فقرا فقيرتر مي‏شوند

·         با كاهش قدرت خريد مداوم و مستمر مردم از كيفيت زندگي آنها كاسته مي‏ شود.

·         نرخ بيكاري آشكار در اقتصاد، در سطح بالايي است و گرچه به مرز بحران نرسيده است ولي با اضافه كردن نرخ بيكاري پنهان، چيزي حدود 40 درصد از ظرفيت‏هاي توليد بيكار (به صورت آشكار و پنهان) هستند، اين نرخ در ميان جوانان و زنان خصوصاً جوانان تحصيل كرده بيش از ساير طبقات است.

9. شاخصهاي پايين اجتماعي  

اين اقتصاددان محترم با بيان اينكه شاخص‏هاي اجتماعي پايين است و هنوز درصد قابل توجهي از جمعيت كشور از تامين اجتماعي برخوردار نبوده و آنهايي كه تحت پوشش تامين اجتماعي هستند نيز از امنيت و اطمينان كافي برخوردار نمي‏باشند. ایشان با اشاره به اينكه بيمه‏ها فقط بخش كوچكي از خسارات و هزينه‏هاي درماني را پوشش مي دهند معتقدند:

·         وضع بهداشت در كشور گرچه به صورت نسبي بهبود يافته است،

·         ولي وضعيت بيمارستان‏ها خصوصاً بيمارستان‏هاي دولتي كه محل مراجعه طبقات متوسط و فقير است چندان جالب به نظر نمي رسد.

·         در اين بيمارستان‏ها نه بيمار محترم است نه پزشك و نه پرستار همه ناراضي اند،

o        بيمار از خدمتي كه دريافت مي‏كند،

o        پزشك و پرستار از دستمزد ناچيزي كه دريافت مي‏كنند و اين نارضايتي به كاهش روابط عاطفي منجر شده است

o        اين خود كمتر از آسيب‏ها و صدمات جسماني براي بيمار و پزشك و پرستار نيست

o        بيمارستان‏هاي خصوصي هم كه غيرقابل دسترسي براي طبقات متوسط و فقيرند.

 
ایشان ادامه میدهند که از ديگر شاخص‏هاي اجتماعي وضعيت مسكن است كه بايد گفت درصد قابل توجهي از خانوارها صاحب مسكن نبوده و قادر به پرداخت اجاره يك مسكن آبرومندانه را نيز ندارند .

10. كاهش كيفيت آموزشي

اين استاد محترم اقتصادي در تشريح وضعيت نظام آموزشي كشور معتقدند که :

·         گرچه نرخ باسوادي نسبت به سي‏سال گذشته رشد قابل ملاحظه اي داشته و رشد كمي دانشگاهها و ظرفيت پذيرش دانشجو نسبت به گذشته به صورت غيرقابل باوري رشد كرده و از تنوع بسيار خوبي نيز برخوردار شده و از تمركز مراكز آموزش‏هاي در شهرهاي بزرگ كاسته شده، ولي از لحاظ كيفيت با افت قابل توجهي مواجه شده است.

·         كيفيت آموزشي خصوصاً در مقطع ابتدايي با استانداردهاي جهاني فاصله زيادي دارد، تكيه اصلي هنوز بر محفوظات و مشق‏هاي تكراري است، همچنين دو درس زبان انگلسيي و رياضي (به عنوان دروسي كه راه ارتباط با دنياي امروز مي باشند) در حد قابل قبولي ارائه نمي‏ شود .

دکتر موسايي در تعميم همين وضعيت به نظام آموزش عالي نظرشان بر این است که:

·         وضعيت دانشگاهيان نيز از آنچه گفته شد بهتر نمي‏باشد،

·         دانشگاه بايد محل توليد و آموزش علم باشد؛ دانشگاهي كه در آن از توليد علم خبري نباشد دانشگاهي وابسته و غير مستقل خواهد بود و چنين دانشگاهي نمي‏تواند نقش خود را در توسعه كشور ايفا كند.

وي همچنين يادآوری میکنند که:

• تقاضا براي سفر،
• تقاضا براي كالاهايي كه اوقات فراغت را غني مي‏كند،
• مطالعه كتاب، تقاضا براي مطبوعات،
• سينما، موسيقي، شعر، ادبيات، عرفان
• تقاضا براي ساير كالاهاي فرهنگي و تفريحي به دليل پايين بودن سطح درآمد اكثريت خانوارهاي فقير و متوسط در سطح نازلي است.

11.  سرمايه‏ و اعتماد اجتماعي در حال كاهش  

اين اقتصاددان محترم معتقدند: شاخص مهم ديگري كه مربوط به توسعه اجتماعي جامعه است، سرمايه اجتماعي و اعتماد عمومي مي باشد. ایشان با بيان اينكه سرمايه‏ و اعتماد اجتماعي در حال كاهش است میافزایند که در ازاي اين كاهش، چيزي به عنوان سرمايه اجتماعي (به معناي جديد آن) جايگزين آن نشده است و اين مساله خود از اصلي‏ترين موانع مشاركت مردم در فعاليت‏هاي اقتصاد و اجتماعي و سياسي محسوب مي شود.  ايران به لحاظ نرخ رشد طلاق، سن ازدواج، پاي‏بندي جوانان به شعاير ديني و اسلامي واخلاق و وجدان كاري و ... در حد قابل قبولي قرار ندارد.

12. پايين بودن درآمد سرانه در ايران  

اين استاد محترم اقتصادي خاطرنشان مینمایند:

• درآمد سرانه مردم ما در بهترين شرايط چيزي حدود 3000 دلار است،
• در حالي كه در دنياي امروز كشورهايي وجود دارد كه سرانه آنها بالاتر از 50هزار دلار است،
• ريشه اين وضعيت در نرخ پايين رشد اقتصاد درمقايسه با بسياري از كشورهايي است كه نرخ‏هاي رشد دو رقمي را تجربه كرده‏اند.
•  متوسط نرخ رشد اقتصادي جهاني بين 4 تا 5 درصد است نرخ رشد اقتصاد ايران با اين پتانسيل و در شرايطي كه قيمت نفت به حدود 90 دلار رسيده در همين حدود است.(۳)

13. پايين بودن نرخ بهره وري نيروي كار و سرمايه

نرخ بهره وري نيروي كار و سرمايه بسيار پايين است، با اين نرخ رشد و با بهره وري فعلي نيروي كار و سرمايه نمي‏توانيم فاصله توسعه نيافتگي را نه فقط در يك مدت كوتاه بلكه در يك مدت معقول هم نمي‏توانيم به طور قابل توجه كاهش دهيم، اين وضعيت ربطي به اين دولت و يا يك دولت خاص ندارد اين مسايل يك شبه ايجاد نشده‏اند كه يك شبه حل شوند.

14. ديگر نقاط ضعف اقتصاد ايران

• عدم وفاق كامل بر سر اهداف توسعه،
• سياسي شدن اقتصاد و فرهنگ،
• دولتي بودن اقتصاد،
• وجود انحصارهاي دولتي و غيردولتي،
• پايين بودن اعتماد عمومي،
• حاكميت فرهنگ مصرف‏گرايي،
• حاكميت فرهنگ سوداگري،
• تغييرات مديريتي گسترده و متزلزل شدن تعهدات،
• ضعف مديريت‏هاي اقتصادي،
• غيررقابتي بودن اقتصاد،
• حاكميت وضعيت ركود تورمي بر اقتصاد،
• تكيه بر دانش‏هاي وراداتي و غيربومي و ...

 از جمله نقاط ضعف اقتصاد ايران مي باشند.

15. تهديدهاي اقتصادي ايران 

بنظر ایشان، امكان تأثيرگذاري قدرت‏هاي بيگانه بر كنترل بيشتر انرژي و كاهش قيمت نفت و گاز در جهان، طرح اسكان درگيري‏هاي نظامي و ايجاد فضاي رواني براي رشد احساس عدم امنيت در جامعه و تاثير منفي آن بر فعاليت‏هاي اقتصادي، عدم موفقيت در مهار فرار مغزها، متمركز شدن بيش از بيش دولت و اقتصاد دولتي، فرهنگ مصرفي نامتناسب با الگوي توليدات داخلي و حاكميت يك سويه فرهنگ سوداگري و تنزل ارزش‏هاي اجتماعي در فعاليت‏هاي توليدي از تهديدهاي اقتصاد ايران به حساب مي آيند.